معماری  

درس پنجم - نمودارها در Excel

هدف هاي رفتاري:
دانش آموزان پس از پايان اين درس خواهند توانست:

1- چگونگي ايجاد نمودارهاي دو بعدي و سه بعدي و دليل استفاده از آنها را شرح دهد.
2- اصطلاحات مربوط به نمودار را توضيح دهد.
3- چگونگي تغيير زاويه نمايش نمودارهاي سه بعدي را شرح دهد.

انتخاب نوع نمودار:

براي ترسيم نمودار، ابتدا بايد در مورد نوع نمودار تصميم گيري کنيد. بدين منظور مجموعه اي از نمودارهاي استاندارد يا اختصاصي ارائه شده است که مي توانيد هر کدام را که مورد نظرتان مي باشد انتخاب کنيد.
نوع نموداري که انتخاب مي کنيد، به نوع داده هايي که بايد ارائه شوند و روش ارائه آنها بستگي دارد. تمام نمودارها براي نشان دادن همه انواع داده ها مناسب نيستند. بعضي از آنها براي نشان دادن نحوه تغيير موارد مورد بحث در طول زمان و بعضي ديگر نيز براي نشان دادن صنعتهاي مجموعه اي از مقادير نسبت به کل مناسب مي باشند. بسياري از نمودارها به صورت دو بعدي و سه بعدي ارائه شده اند که قابليتهاي بيشتري را براي ارائه مطالب در اختيارتان قرار مي دهند.

نمودار خطي:

نمودار خطي (line chart) ابتدايي ترين نوع نمودار است. اين نوع نمودار معمولاً براي نشان دادن نحوه رشد يک مقدار منفرد در طول زمان مورد استفاده قرار مي گيرد. مثلاً مي تواند نشان دهنده افزايش بودجه سازمانهاي غيرانتفاعي کوچک يا افزايش گردش کودکان از دبستانهاي دولتي به دبستانهاي غيرانتفاعي در طي يک دوره 5 ساله باشد.
نمودار خطي فقط از يک خط راست درست شده است. خطي که نقطه هاي ايجاد شده بر اساس اطلاعات موجود بر روي محورهاي X, y را به يکديگر متصل مي کند. براي اينکه نمودار، کارآيي لازم را داشته باشد، هر سري از اطلاعات بايد در مورد داده هاي مشترکي ارائه شده باشند. معمولاً نقطه هاي مشخص داده ها در واحد زمان يا هر دوره ثابت ديگر مي باشد. براي اينکه نمودار، معني دار باشد، بايد مقادير از نظر اندازه مشابه باشند، در غير اين صورت نخواهيد توانست اختلاف بين نقطه هاي مشخص داده ها را تعيين کند.

نمودار ستوني:

اگر مي خواهيد عنصري را با عنصر ديگري مقايسه کنيد، نمودار ستوني (column chart) اين کار را برايتان انجام مي دهد. مثلاً مي توانيد اين نوع نمودار را براي نشان دادن ميزان فعاليت هر کدام از شعبه هاي شرکت تان در انجام کار خاصي مورد استفاده قرار دهيد. همچنين با استفاده از آن مي توانيد رشد اخير عملکرد سازمان غيرانتفاعي را در پوشش دادن گروههاي مختلف نشان دهيد.
از نظر اينکه در اينجا نيز داده ها بر اساس اطلاعات موجود در محورهاي X, y به دست مي آيند، مي توان گفت نمودار ستوني نيز مانند نمودار خطي مي باشد. اما در اينجا به جاي اينکه نقطه هاي به دست آمده با استفاده از يک خط منفرد به يکديگر متصل شوند، مستطيلي از محور تا نقطه ي x مزبور ترسيم خواهد شد. در نمودار ستوني بر خلاف نمودارهاي خطي، تقريباً هر پارامتر را مي توانيد به عنوان داده هاي محورها مور استفاده قرار دهيد. مثلاً اطلاعات مربوط به ناحيه ها، محصولات يا سازمانها، همگي مي توانند به عنوان نقطه هاي تعيين شده ي محورها مورد استفاده قرار گيرند.
نوع خاصي از نمودار ستوني وجود دارد که به آن نمودار ستوني انباشته ( Stacked column Bar) گفته مي شود. در چنين حالتي چندين سري از داده ها در يک ستون منفرد نشان داده مي شوند.
چنين روشي براي نشان دادن مواردي مناسب است که بخواهيد نشان دهيد چگونه چندين سري از داده ها موجب دستيابي به مقدار مورد نظر شده اند. مثلاً حالتي که سود ناشي از فعاليتهاي مختلف، در کل سود سالانه ي شرکت را تشکيل داده اند.

نمودار مسطح (دايره اي):

اگر درس رياضي خود در دوران ابتدايي را فراموش نکرده باشيد احتمالاً به خاطر مي آوريد که چگونه با استفاده از نمودارهاي سطح مفهوم اوليه را فرا گرفتيد.
در مواردي که هدف نشان دادن اجزاي تشکيل دهنده يک مقدار منفرد باشد، استفاده از نمودار مسطح (pie chart) بسيار متداول است. در اين صورت مي توان اجزاي تشکيل دهنده نمودار را از نظر کمي با يکديگر مقايسه کرد. نمودار مسطح مي تواند از يک سوي داده هاي منفرد تشکيل شود که نقطه هاي داده هاي آن حداکثر مي توانند 7 نقطه باشند.
اگرچه برنامه با تعداد برش بيشتري از نقطه ها نيز کار مي کند، اما برشهاي بسيار نازک موجب مي شود که خواندن نمودار مشکل شود. زيرا برشهاي مزبور کوچکتر از آن خواهند شد که بتواند تفاوت آنها را تشخيص داد.
همچنين ممکن است بخواهيد درصد تشکيل دهنده ي هر کدام از بخشهاي نمودار را نيز مشخص کنيد، تا بزرگي (يا کوچکي) هر کدام از آنها را نسبت به ديگري نشان دهيد.

نمودار پراکندگي:

نمودارهاي پراکندگي (Scatter chart) نيز بسيار شبيه نمودار خطي مي باشند، با اين تفاوت که اين نمودارها براي ترسيم خوشه هايي از داده ها مورد استفاده قرار مي گيرند. در اينجا يک يا چند سري از داده ها بر روي محور y ها قرار مي گيرند و برحسب مجموعه مقاديري که به محور y اختصاص داده شده اند رسم خواهند شد. اما در نمودار پراکندگي برخلاف نمودار خطي، داده هايي که بر روي محور x قرار مي گيرند ديگر نمي توانند نشان دهنده ي نقطه هاي مربوط به داده هاي مختلف باشند. بلکه محور x بايد در واقع نشان دهنده ي تغييرات يکنواخت يک نوع داده ي منفرد باشد. اين نوع نمودار براي ترسيم داده هاي علمي بسيار مناسب است.

نمودارهاي ميله اي، مخروطي، استوانه اي و هرمي:

نمودار ميله اي (Bar chart) در واقع نوعي از نمودار ستوني است که ستونهاي آن، به جاي محور x نسبت به محورy رسم شده اند. مي توانيد اين نوع نمودار را مانند نوع نمودار ستوني در نظر بگيريد که در جهت landscape چاپ شده باشد.
نمودارهاي مخروطي (Cone chart)، استوانه اي (Cylinder chart) و هرمي (Pyramid chart) نيز فقط نمونه هاي ديگري از نمودار ميله اي به شمار مي آيند. تنها اختلاف مشخص بين آنها در شکل ظاهري نمودارهاي مزبور مي باشد.

نمودار راداري:

نمودارهاي راداري (Radar chart) نيز نوعي از نمودارهاي خطي به شمار مي آيند. تنها تفاوت اصلي نمودار مزبور اين است که نمودار مزبور به جاي اينکه نسبت به محور رسم شود، نسبت به يک نقطه ي مرکزي رسم مي شود. يعني خط افقي در نمودار خطي، در نمودار راداري به صورت دايره نشان داده مي شود.
ممکن است شما براي مقايسه يک گروه از محصولات که در گروههاي مختلف قرار گرفته اند، استفاده از نمودار راداري را ترجيح دهيد. اگر دو محصول نسبت به يکديگر متعادل باشند، دو نمودار به صورت دايره ظاهر خواهند شد. در اين حالت دايره اي که بزرگتر است، نشان دهنده بهترين محصول خواهد بود. محصولاتي که تعادل خوبي نداشته باشند، شکلي غير منظم را ايجاد خواهند کرد.

نمودار حبابي:

نمودار حبابي (Bubble chart) نيز مانند نمودار پراکندگي به صورت ترسيم تغييرات مداوم داده هاي محور x, y نسبت به يکديگر مي باشد. هنگام استفاده از نمودارهاي حبابي، برخلاف نمودار پراکندگي، مي توانيد به ازاي هر نقطه از محور، بخشهاي مختلفي از داده ها را مورد استفاده قرار دهيد. مقدار موجود در هر يک از نقطه ها ميزان بزرگي حبابي را که رسم مي شود تعيين خواهد کرد. هرچه کميت داده هاي مربوط به نقطه هاي مزبور بيشتر باشد، حباب بزرگتري رسم خواهد شد.
براي نشان دادن ميزان دقت مقادير، شايد استفاده از اين نمودار را ترجيح دهيد. هرچه حباب کوچکتر باشد، ميزان دقت در نمودار رسم شده بيشتر خواهد بود. به همين ترتيب حباب بزرگ هم نشان دهنده اين است که مقدار صحيح ممکن است در هر نقطه اي از حباب مزبور قرار داشته باشد.

نمودارهاي انباشته:

نمودارهاي انباشته (stack chart) براي نشان دادن اثر عنصرهاي داده هاي متعدد بر روي يک عنصر گرافيکي منفرد مورد استفاده قرار مي گيرد. دست کم، سه حالت زياد، کم و نزديک به مقدار واقعي نشان داده مي شوند. همچنين مي توانيد مقدار حجم آن را در يک عنصر گرافيکي منفرد نشان دهيد. براي انجام اين کار بايد داده هاي خام خود را به صورت مناسبي آماده کنيد.

نمودارها در Excel:
درک اصطلاح فني نمودار

درک اصطلاح فني نمودار، قبل از غوطه ور شدن در ايجاد نمودارها، خيلي مهم است. اولاً به شناختن چند اصطلاح فني براي درک عمليات ايجاد نمودارها نياز داريد، ثانياً بايستي عبارات کليدي نمودار را براي کمک گرفتن Excel بدانيد. بخشهاي زيرين، چند عبارت اصلي نمودار را معرفي نموده و درک چگونگي خواندن و قراردادن با هم نمودارها به شما کمک مي کنند.

محورها:

يک محور، خط مرجعي است که يکي از ابعاد نمودار را مشخص مي کند. Excel مي تواند با سه محور ترسيم نمايد. گروه (x) مقدار (y)، و سري (z)، محور گروه افقي بوده (از چپ به راست) و محور مقدار عمودي ( از پايين به بالا) مي باشد. در نمودارهاي سه بعدي، محور سريها عمودي بوده و محورهاي گروه و مقدار داراي زواياي نمايش پرسپکتيو مي باشند.

نشانه هاي Tick و خطوط Grid:

نشانه هاي Tick خطوط کوتاهي هستند که با يک محور متقاطع بوده و قسمتهايي از يک مقياس سري يا گروه را جدا مي کنند. خط Grid افقي نيز مشابه به اينها هستند. به جز آنهايي که با محور متقاطع نيستند.

عنوان نمودار:
عنوان نمودار متن به کار برده شده براي شناسايي عنوان و برچسبهاي داده شده مي باشد.
نام سري داده هاي نمودار:

اين نامها معمولاً مشابه با برچسبهاي کاربرگ براي داده هاي رسم شده در محور y (عمودي) مي باشند.
نام سري داده ها معمولاً در يک کادر (به نام Legend) به همراه رنگ، سايه يا مشخصات به کار رفته براي هر سري نمايش داده مي شود. Chart wizardبه صورت خودکار تمام سري داده ها را شناسايي نموده و فهرست علايم را ايجاد مي کند.

نام گروهها:
نام گروهها معمولاً مشابه با بر چسبهاي کاربرگ براي داده هاي رسم شده در محور x (افقي) است. به عنوان نمونه.